Euskal Herriko soinu-tresnak

Hurrengo bideoetan ikusi eta entzun ahal dituzue ezagutu ditugun tresnak:

Ttun-ttun

Txistua

Alboka

Dultzaina

Trikitixa

Txalaparta

Orkestrako musika-tresnak

Musika zineman

Dokumentala: "Musika Zineman (BBC)" (V.O.S.E.)

1. Musika zelan agertzen da eszenetan?

a) Diegetikoa: soinu-iturria irudian agertzen da (musika-taldea, irratia, musika-ekipoa...) eta pertsonaiek eszena entzun dezakete.

Filma: Back to the Future (Robert Zemeckis, 1985. AEB)
Kanta: "Johny B.Goode" (Chuck Berry, 1959. Rock and Roll)

b) Inzidentala: soinu-iturria ez da agertzen (fondoan entzuten da) eta akzioan eragin narratiboa edo emozionala dauka.

ARIKETA: 

1. Entzun "Indiana Jones" doinua (leitmotiv)

2. Ikusi eszena eta aztertu zein den musikaren eta pertsonaien mugimenduaren arteko lotura. 

3. Indiana Jones-en doinua eszenan zehar entzuten da? Noiz entzuten da osorik?

Filma: Indiana Jones and the Raiders of the lost Ark (Steven Spielberg, 1981. AEB)
Musika: John Williams 

2. "Sinbolismoak" zinemako musikan

Marrazki bizidunak: Wile E. Coyote and the Road Runner (Warner Brothers, 1949)

ARIKETA: Musikak pertsonaien mugimendua, akzioa deskribatzen du? Adibideak eman.

Filma: Jaws (Steven Spielberg, 1981. AEB)

Musika: John Williams 

ARIKETA: Musika eszena osoan agertzen da? Zergatik?  Musika zein egoerari lotuta entzuten da? Nolakoa da musika (tempoa, altuera...)?

Musika-genero eta estilo desberdinetan hainbat "topiko" errepikatzen dira eta gure emozioen inpaktu zehatza dute. Topiko horiek soinuaren ezaugarriekin (parametroekin) bat datoz.

1. Erritmo/Tempoaren topikoak

• Erritmo / tempo biziak: akziozko eszenak, gudak, mugimendu arinak (makinak...). Intentsitate gogorrarekin lotuak.
• Erritmo / tempo geldoak: amodiozko eszenak, tristura, mugimendu geldoak. Intentsitate leunarekin lotuak.

2. Intentsitate/Bolumenaren topikoak

• "Decrescendo": erritmo bat moteltzen denean bolumena ere jaisten da, emozioak edo bizitza-mugimenduak gelditzen ari direla adierazteko.
• "Crescendo": emozio gero eta energetikoak adierazteko (alaitasuna, haserrea...). "Accelerando" efektuari lotuta joan daiteke.
• Bat-bateko bolumen aldaketa: gogorretik ahulenera (edo isiltasuna) tentsio eza, tristura... Ahulenetik gogorrera izutzeko erabiltzen da.

3. Doinuaren norabidearen topikoak

• Goranzko doinuak edo soinu garaiak: alaitasuna, pertsonaia "onak"... amodiozko eszenak edo "zerukoak". Tentsioa ere adierazi ahal dute ("Psicosis" filma). Mugimendu fisikoak ere adierazten ditu (eskailerak igo, esaterako) edo emozioen aldaketa (alai egotetik haserre egotera)
• Beheranzko doinuak edo soinu grabeak: mugimendu fisikoa (jauziak), pertsonaia "gaiztoak", ilunak, "infernua"
• Goranzko-beheranzko doinuak: ura, haizea... emozio aldakorrak.

4. Tinbrearen topikoak 

Denborarekin musika-tresna batzuei esanahi zehatza "esleitu" diegu:

1. Amodiozko eszenak: harizko eta haize-zurazko tresnak
2. Akziozko eszenak: haize-metalak eta perkusiozkoak
3. Ametsak, oroimenak: harpa (arpegioak)
4. Etorkizunezko filmak, fikziozkoak: elektrofonoak
5. Filma historikoak: aro horretako tresnak
6. Paisaia edo leku zehatzak adierazteko: kantu-estiloa edo tresna tipikoak

3. Musika zertarako? Funtzioak:

1. Funtzio espresiboa: musikak "kutsu" emozionala irudiari ematen dio... gu ikusle bezala emozio horretan sartzeko (aurreko topikoak gogoratu)

Hurrengo bideoan, musikak daukan gaitasuna sentimenduak edo ideiak deskribatzeko: 

Filma: "La leyenda del pianista en el océano" (1998)

Musika: Ennio Morricone

ARIKETA: Eszena hau berdin ulertu edo sentituko genuke musika barik egongo balitz?

    Segun eta zein musika mota jartzen diozun eszena bati, gure pertzepzioa, ulermena edo emozioa alda daitezke.

Filma: "Karibeko piratak" (2003)

Musika: Alan Silvestri

Filma: "Lehoi erregea" (1994)

Musika: Tim Rice / Elton John

Zine musikalean musikak akzioa egituratzen du eta pertsonaiak deskribatzen ditu. Genero hau 1940-1960 garaian oso ospetsua izan zen eta gaur egun ere film oso nabaria daude (Disney animaziozko filmak esaterako). Abestiak eta dantzak pelikularen ildo nagusiak dira; hurak kenduta zaila da istoria osotasunean ulertzea.

Filma: "Euripean abestuz" (Singin' in the rain, 1952)

Musika: Lennie Hayton

Filma: "La La Land"  (2016)

Musika: Justin Hurwitz

2. Funtzio narratiboa: musika informazioa gehitzen dio irudiari.
- Testuingurua emateko (lekua, aroa...)
- Gaia edo historia girotzeko (hasierako izenburuak...)
- Pertsonaiak deskribitzeko (leitmotiv)
- Akzioan parte hartu (beldurrezko pelikuletan...)
- Pelikula egituratzeko (elipsiak: eszena laburrean denbora luzeko gertakizunak laburbiltzen dira)

Testuingurua sortzeko

Filma: "Shakespeare in love" (1998)

Testuingurua: Ingalaterra, XVII. mendea

Musika: Stephen Warbeck

Hasierako izenburuak: pelikula girotzeko

Filma: "Catch me if you can" (Steven Spielberg, 2002)

Musika: John Williams

Pertsonaiak definitzeko: Leitmotiv (doinua)

          Pertsonaia agertzen denean edo pertsonaiarekin lotutako ideia identifikatzeko.

Filma: Star Wars (Darth Vader doinua)

Musika: John Williams

Sakontzeko materialak: Adibideak

"Interestelar" (Jaime Altozano)

Zinemarako musikaren musikagile aipagarriak

John Williams-en biografia

Ennio Morricone: "La Misión", "Cinema Paradiso"

Bernard Hermann: "Psicosis"

Hans Zimmer: "Rey León", "Gladiator"

Henri Mancini: "Pantera rosa"

James Horner: "Alien", "Avatar", "Titanic"

Thomas Newman: "Forrest Gump", "Wall-E"

Danny Elfman: "The Simpsons", Tim Burton zuzendariaren filmak

Emakume konposagileak:

Anne Dudley: "Full Monty", "American History X"

Rachel Portman: "Chocolat"

Deborah Lurie: "Charlie y la fabrica de chocolate"

Pinar Tropak: "Fortnite" bideojokoa

4. Zine soinudunaren historia

1. Zine mutua (1894-1927): irudiak (zuri/beltz) + testuak (ikusleei laguntzeko) + musika zuzenean (ez du loturarik filmarekin)

Historiaren 1. pelikula (1888)

Aktoreak: Buster Keaton. Charles Chaplin, Harold Lloyd...

Buster Keaton (AEB, 1895-1966)

2. 1920. hamarkadan: lehenego saiakerak soinua txertatzeko eta sinkronizatzeko pelikuletan. Historian lehenengo pelikula soinuduna: "The Jazz Singer" (Alan Crosland, 1927)

Al Jolson "Mammy"

3. Lehenengo zailtasunak zine soinudunari egokitzeko: Zuzendari eta aktore guztiek ez zuten berrikuntzarik onartu edo gainditu. Adibidez, Buster Keatonen karrera amaitu zen ezin zelako egokitu ahoz interpretatzera.

Charles Chaplinek filma soinudunak egin zituen baina bere interpretazioak "mutuan" izango balitz bezala izango dira. Hitz egingo duen lehenengo filma "The Great Dictator" (1940) da.

"Modern Times" (Charles Chaplin,1936)

Filme askotan lehehengo pelikula soinudunen historia kontatzen da. Horien artean, Singin' in the rain pelikulan (1952), fondoko historia da lehenengo pelikula soinudunek izan zituzten arazo teknikoak eta interpretatiboak: non kokatu mikrofonoak, ahotsaren jasoera, aktoreen ahozkotasuna eta emozioen adierazpena...

"Singin' in the rain" (Gene Kelly / Stanley Donen, 1952)

Musika: Lennie Hayton

5. Musika eta irudiaren arteko lotura: prozesu teknikoa

a) Soinu-banda bat zelan sortzen da?

b) Eszena baterako musika konposatzen eta sinkronizatzen

c) Euskal-Herriko soinu-banda konposagileak

Alberto Iglesias
Carmelo Bernaola
Fernando Velázquez "Lo imposible", "Patria"...
Angel Illarramendi (konposagilea): Zelan konposatu soinu-banda

6. Soinu-efektuak: "Foley artist"

GLADIATOR

STAR WARS pelikularen soinu-efektuak

7. Zelan aztertu pelikula baten musika?

Ondorengo puntuak ez dituzu orden zehatzean jarraitu behar, gida bat soilik da hasierako ideiak ateratzeko. Behin eginda, antolatu eta idatzi estiloa zainduz (Gomendioa: hasi datu orokorrak edo errepikatzen direnak kokatzen eta gero datu zehatzak, iritziak...)

1. Testuingurua
- Pelikularen izenburua, zuzendaria, urtea, herrialdea, generoa.
- Musika originala, maileguzkoa edo moldatua.
- Musikaren konposagilea/k.
- Musikagile horrek parte hartu duen beste filmak.
- Beste datu aipagarriak (gertakizunak grabazioan...)

2. Musika zelan agertzen den eszenan: diegetikoa edota inzidentala. Argudiatu.

3. Deskribatu musikaren eta istoriaren arteko lotura. Musikaren funtzioak:
- Espresiboa: eszenaren emozioan sartzen laguntzen gaitu.
- Pertsonaiaren nortasunaren deskripzioa da (leitmotiv).
- Mugimenduak edo soinuak indartzen ditu.
- Uneak edo eszenak lotzen ditu (flashback, denbora luzean gertatutako egoerak...)
- Narratiboa: testuingurua ematen dio eszenari (lekua, aroa...)

- Sinbolismoak aztertu

4. Balorazio pertsonala:
- Gustuko ditugun osagaien kalitatea baloratu.
- Eszenaren osagairik bitxienak
- Iritziek azalpena egoki ixten dute

Birpasarako eta sakontzeko materialak

Musika zineman. Kontzeptu-mapa (Clase de Música 2.0. Mª Jesús Caminok egina)
Zine mutua eta soinuduna (Popplet. Elizaldemusika blogakoa)
Musika eta zinema informazioa

Artikulua: Musika zineman. Zineman dena ez da irudia
Soinu-banda baten prozesu teknikoa (Jaime Altozano)

Zine soinudun historia
Historia de la música en el cine
Operarekin disfrutatu duzu eta zu konturatu barik!

Musika publizitatean

Egunero iragarki asko ikusten edo entzuten dituzu telebistan, irratian, interneten... Ia-ia guztietan musika anitzak entzun ditzakegu, nahiz eta gehienetan ez gara konturatzen. 

Pentsatu duzue zelan edo zergatik aukeratzen den musika bat eta ez beste bat produktu bat aurkezteko?

Zelan egituratzen dira musika eta irudia iragarki batean? 

Behin pentsatu duzue musika bat iragarki batean agertu izanak zer eragina daukan abesti baten ospean? Alderantzizko kasuren bat ezagutzen duzue?

Sarrera moduan, hurrengo materiala aztertuko dugu: Musika publizitatean Clase de Música 2.0 aterata. MªJesús Caminok egina)

1. Musika iragarkietan

- Spot (iragarkia) grabatu ostean musika aukeratzen eta koordinatzen da baina planifikazioa lehenago egiten du enpresak. Zaindu behar duten atala da.
- Derrigorrez ez da musika erabili behar baina %90an egiten dute. Marka batzuek "isiltasuna" erabiltzen dute arreta deitzeko.

- Publizitate inkesten arabera, marka baten ezagutzaren arrazoietan, %90a musikari esker da.

Musikaren oinarrizko funtzioak

1. Edukia indartzeko. Emozioak edo sentsazioak sentiarazteko eta produktuari lotzeko.
2. Produktua edo mezua gogoarazteko.
3. Iragarkia egituratzeko (une garrantzitsuak markatu, jarraipena eman...)
4. Iragarkiaren publiko egokira errezago edo zuzenago heltzeko, bezeroak "aukeratu"
5. Arreta deitzeko eta interesa piztu

2. Musika motak iragarkietan

1. Originala: Espresuki konposatuta iragarkirako.

Jingle: abesti labur (5-60 segundu) eta itsaskorra, gogoraerraza.

Abestia: Jinglea baino luzeagoa.

Musika orokorra (Instrumentala): produktuarekin identifikatzen da.

Soinu-banda: bigarren planoan dagoen musika, ez dauka hainbeste protagonismorik. Hala ere, oso lotuta dago irudiekin. Pelikulen teknikak erabiltzen dira; izan ere, iragarki batzuk "mini-pelikulak" dira.

2. Maileguzko musika
Aldez aurretik existitzen da. Autore eskubideak ordaindu behar dira, baldin ez badago Creative Commons lizentziapean.

Cover: Moldaketa, beste talde batek egina.

 (Nissan Juke kotxea. Fredrika Stahal, "Tinkle, tinkle little star")

Moldaketa: Abestiaren bertsio bat, musika edota letra aldatuz markaren edo produktuaren mezura egokitzeko.

(ONCE Zozketa. Originala: Rocío Jurado, "Como una ola")

 Originala:

(Volskwagen Golf. John Lennon, "Instant Karma")

Musika orokorra: musika askea (dohainik, autore eskubide barik), "liburutegi" modukoa. Musikak ez dauka loturarik markarekin edo produktuarekin. Iragarkia girotzeko soilik erabiltzen da.

(Jaume Serra kava)

Iragarki baten musika aztertzen

Sakontzeko materialak eta ariketak

Musika klasikoa publizitatean Publizitaterako musikaren negozioa. Irakurtzeko artikulua
Aurkezpena 
Bideoquiz
Nola aztertu iragarki bat
Musika motak publizitatean

Audacity

Audacity soinua editatzeko programa bat da, ezagunena eta erabiltzeko errezena. Audacityk alda ditzake kanta baten ezaugarriak (abiadura, tonua...) edo nahas ditzake nahi dituzuen abestiak beste berri bat sortzeko. 

Audacity instalatzeko jarraibideak

- Sakatu zure ikastetxeko ordenagailuko mahaigainean dagoen "Portal de Empresa" ikonoan

- Bilatu Audacity ikonoa, klikatu eta instalatu

Lanaren egitura

1. Zelan igo kantak?

- Hautatu duzun musikaren historiako aroaren HIRU kanta (mp3 formatuan) banan banan kargatu beharko dituzu

- Ireki Audacity programa

- Archivo / Importar / Audio eta aukeratu ordenagailuan gordetako lehenengo kanta bat.

Pantailan agertuko zaizu kantaren soinu-uhina. Edozein kanta aukeratzen dugunean gris ilun bihurtzen da eta kanta horretan lan egin dezakegu; bestela, gris argia izango da. Beste kanta bat aukeratzeko, sakatu uhinetik kanpo edo beste kantaren uhinean. 

Errepikatu prozedura beste biak kargatzeko.

2. Zein tresnak erabili beharko ditut edizioa egiteko?

• Gorria (Kurtsorea): Uhinaren atal bat aukeratzeko.
• Urdina (Lupa): Uhina handitzeko edo txikitzeko (lan oso zehatza, segunduka, egiteko). Erabilgarria da hiru kantak ondo lotzeko, hutsuneak gera ez daitezen.
• Berdea (Gezia): Uhina denboran mugitzeko, hau da, kantak bata bestaren atzean kokatzeko. 
• Arrosa (Artaziak): Uhinaren atal bat mozteko. Kontuan eduki, kanta bakoitzeko 30 segundu besterik ez duzuela erabili behar minutu t'erdiko soinu-banda sortzeko. Beraz, hiru kantak moztu beharko dituzue. Tresna gorriarekin aukeratu moztu nahi duzuen atala eta, ondoren, arrosa sakatu zatia mozteko.

Uhinaren gainean dago marra horizontal bat zenbakiduna. Denbora-marra da kantaren iraupena kontrolatzeko. Kontuan eduki soinu-uhina handitzen edo txikitzen baduzue (tresna urdina erabiltzean) denbora-marran ere aldatzen dira neurriak (segunduka, minutuka...). Kontuz kantak mozten dituzunean denbora-erreferentzia ez galtzeko!

Hiru kantak kargatzean hirurak bata bestearen gainean agertzen dira pantailan. PLAY sakatuz gero, hirurak entzungo dira aldi batera. Beraz, lehenik eta behin kantak moztuko ditugu eta gero mugituko ditugu kokatzeko leku egokian eta jarraian entzun daitezela.

3. Zelan moztu kantak?: Gogoratu bideorako kanta bakoitzaren iraupena 30 segundukoa dela, baina ez hautatu soilik 30 segundu, baizik eta 40, kanten arteko loturak egin ahal izateko. Aukeratu moztuko duzuen atala (tresna gorria), gris ilunagoa jartzen da eta sakatu Artaziak. Errepikatu prozesua beste birekin.

4. Zelan mugitu kantak eta lotu?: Behin kantak moztuta, kokatu bata bestearen atzean Gezi bikoitza sakatuz. Sakatu uhinaren gainean eta mugitu saguarekin. Errepikatu prozedura bigarren eta hirugarren kantekin.

Emaitza hurrengoa bezalakoa izango da; hiru zatitxo bata bestearen jarraian. Sakatu Play eta entzun emaitza.

5. Nola lotu abestiak?

Gerta daiteke kanten artean hutsuneak edota geldiune zorrotzak agertzea eta aldaketak bat-batean entzuten dira. 
Hori ez gertatzeko erabiliko dugu beste tresna bat: intentsitatea igoko dugu kantaren hasieran (Fade in) eta jaitsiko dugu amaieran (Fade out). Sakatu dagokion tresna (bi triangelu dauzkana) eta zoaz lehenengo kantaren amaierara. Hiru edo lau segundu kanta amaitu baino lehen, sakatu uhinaren puntu batean. Agertuko dira bi puntuntxu zuri.

Ondoren, sakatu beste puntu batean (erdian gutxi-gorabehera) eta mugitu beherantz sagua. Uhina murrizten da bolumena jaisten dugunean bezala, ia-ia uhina desagertu arte. 

Ondoren, sakatu uhinaren amaieran eta errepikatu prozedura. 

Orain, egingo duzue bigarren kantaren Fade out eta hirugarrenaren Fade in. Fade in egiteko, prozedura berdina da baina eskuinatik ezkerrerantz, kantaren bolumena igotzeko apurka-apurka. Fija zaitezte, fade out eta fade in aldi batera jarri ditudala, bi kanten arteko aldaketa polita eta apurka-apurka izateko. Amaitzen duzuenean, kanta osoa entzun konprobatzeko hutsunerik ez dagoela.

6. Egindako soinu-edizioa gordetzeko eta esportatzeko:

1. Archivo / Exportar / "Izena" (Archivo mp3)
2. Archivo / Guardar/ Audacity fitxategia ("Izena" jarri) aup formatuan. Bigarren prozedura oso grarrantzitsua da ondoren aldaketak egin ahal izateko.

Zorionak, baduzue zuen kanta!!

Nire familiako musika

Proposatzen dizuet zuen familiei buruzko musika-ikerketa bat egiteko. Egin behar duzuen gauza bakarra da gurasoei, anaia-arrebei, neba-ahizpei, aitite-amonei, osaba-izekoei... galdetzea... Zein da zure musika-talderik gogokoena? edo Zein da zure musika-motarik gustokoena? 

Erantzunak jaso eta Interneten informazioa bilatu musika-taldeei edo estilo horiei buruz. Ondoren, sartu Emaze aplikazioan eta sortu aurkezpen multimedia bat zuen familiei buruz. Ez ahaztu zuek ere agertu behar zaretela aurkezpenean!!

Hurrengo estekan dituzue Emaze aplikazioa erabiltzeko jarraibideak eta lanaren azalpena: Emaze lanaren azalpena

Animo, ziur lan bikainak egingo dituzuela!

Glogster aplikazioa

Sartu http://www.glogster.com/#one web orrian eta aukeratu "Go to Edu Version"

Kontu berria sortzen dugunean sakatu "Get Started". Glogster kontua baldin badaukagu, sakatu "Log in".

Ondoren, aukeratu "Educator"

Eta hurrengo pantailan, segun eta nola agertzen den zuen pantailetan, bilatu behar duzue "Try out a paid licence with a 7 day free trial", kontu bat dohainik sortzeko baina 7 egun besterik irauten duela. Sakatu "TRY"

Email kontu bat sartu, eta asmatu Erabiltzaile izena eta Pasahitza. "Create my account"

Bete beharko dituzue datu batzuk erregistroa amaitzeko.

Behin hasierako pantailan egonda, sakatu "Create new Glog". 

Bi aukera dituzue:

- Aukeratu orri txuria eta txertatu datuak, diseinatu hasieratik... Horretarako sakatu "+" osagaiak gehitzeko nahi duzuen diseinuarekin.

- Aukeratu txantiloi bat eta aldatu diseinua, gehitu datuak...

Txantiloi bat aukeratua, Menu bat duzue osagaiak diseinatzeko:

TEXT: Izenburuak, paragrafoak... Aukeratu eta sakatu USE IT

IMAGE, AUDIO eta VIDEO: Irudiak, entzunaldiak eta bideoak igotzeko ordenagailutik edo zuzenean Internetetik. Lotura zuzena dago Googleko irudi bilatzailera eta Youtubera.

Behin amaituta, kopiatu behar duzue lanaren URLa eta bidali niri korreoz: arrigomusika@gmail.com

Mezuan jarri behar duzue zuen izena eta taldea eta itsatsi URL osoa.

Animo!